Informacja dla użytkownika na temat plików „cookies”

Ważne! Nasza strona internetowa stosuje pliki cookies w celu zapewnienia Ci maksymalnego komfortu podczas przeglądania serwisu i korzystania z usług. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. W każdej chwili możesz zmienić ustawienia przeglądarki decydujące o ich użyciu.

× Akceptuję
Logowanie dla pacjentów

CrohNews

Żywienie

Leczenie żywieniowe to integralna część procesu leczniczego, mająca na celu poprawę i utrzymanie stanu odżywienia, poprawę rokowania i przyspieszenie osiągnięcia przez pacjenta remisji.

Żywienie Polega na podawaniu drogą dojelitową i/lub pozajelitową substratów energetycznych i azotu, w ilościach pokrywających aktualne potrzeby chorych, którzy nie mogą odżywiać się normalnie lub odżywiają się w sposób niedostateczny.

Istotne elementy przed ustaleniem odpowiedniego dla pacjenta rodzaju żywienia to:

  1. Identyfikacja czynników związanych z utratą składników odżywczych.
  2. Optymalizacja modelu odżywiania w celu poprawy stanu odżywienia, gojenia, szczególnie po operacji.
  3. Żywienie adekwatne do stanu klinicznego pacjenta jako uzupełnienie farmakoterapii:
    • żywienie dojelitowe,
    • żywienie pozajelitowe.

Choroby zapalne jelit a leczenie żywieniowe

Przyczyny coraz częściej występujących nieswoistych chorób zapalnych jelit nie są dokładnie i jednoznacznie zdefiniowane. Uważa się, że wpływ na ich rozwój mają następujące czynniki:

  • genetyczny,
  • środowiskowy,
  • metaboliczny,
  • immunologiczny,
  • zakaźny.

Cele i zasady leczenia żywieniowego w NZJ

Leczenie żywieniowe w nieswoistych chorobach zapalnych jelit ma za zadanie:

  • uzupełnienie niedoborów składników pokarmowych i energetycznych spowodowanych przewlekłym stanem zapalnym oraz długotrwałymi biegunkami,
  • normalizacja ilości i konsystencji stolców poprzez wyeliminowanie z diety produktów nasilających biegunkę oraz zastosowanie pokarmów o działaniu zapierającym,
  • zminimalizowanie drażniącego działania treści pokarmowej na jelita.

Dotychczas brakuje przekonujących dowodów wpływu diety na przebieg nieswoistych chorób zapalnych jelit. Badanie Zallota i wsp. wykazało, że:

  • 15,6% pacjentów czuje, że dieta wpływa na stan kliniczny w IBD,
  • 40% pacjentów widzi zależność między spożyciem określonych produktów oraz stanem klinicznym.

Do czynników utraty składników odżywczych zaliczamy:

  • W chorobie Leśniowskiego-Crohna:

    Wit. B12 – zapalenie lub resekcja jelita krętego
    Wit. A – zaburzenia wchłaniania tłuszczu
    Ca – prednizon
    Wit. D – zmniejszone spożycie, brak światła słonecznego
    Zn – biegunka, przetoki, zapalenie lub resekcja jelita czczego
    Mg – biegunka, takrolimus, cyklosporyna
    Fe – krwawienie z przewodu pokarmowego
    K – biegunka, wymioty
  • We wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego:

    Kwas foliowy – sulfasalazyna
    Ca – prednizon
    Wit. D – zmniejszone spożycie, brak światła słonecznego
    Mg – biegunka, takrolimus, cyklosporyna
    Fe – krwawienie z przewodu pokarmowego
    K – biegunka, wymioty

W dietoterapii zaostrzenia nieswoistych chorób zapalnych jelit wskazane jest ograniczenie podaży błonnika pokarmowego (surowe warzywa, owoce, ziarna, orzechy) ze względu na jego drażniące działanie na przewód pokarmowy, także u pacjentów ze zwężeniami oraz eliminacja mleka z uwagi na często występującą u pacjentów nietolerancję laktozy (nasilenie fermentacji jelitowej).

Aktualne metody leczenia żywieniowego

Obecnie istnieją trzy metody leczenia żywieniowego: dojelitowe, pozajelitowe (dożylne) i mieszane (połączenie do- i pozajelitowego).

Długotrwałe biegunki i niewydolność przewodu pokarmowego niejednokrotnie nie pozwala na zastosowanie żywienia dojelitowego, zwłaszcza kiedy mamy do czynienia z wystąpieniem przetoki bądź niedrożności przewodu pokarmowego, uniemożliwiającej żywienie. Wówczas wskazane jest włączenie żywienia pozajelitowego. Należy jednak pamiętać, iż żywienie pozajelitowe stosowane powinno być jako leczenie wspomagające w powikłaniach jelitowych w chorobie Leśniowskiego-Crohna.

Całkowite żywienie pozajelitowe powinno się niezwłocznie wdrażać we wszystkich przypadkach, które tego wymagają, a następnie gdy tylko jest to możliwe należy dążyć do przejścia na żywienie dojelitowe.

Żywienie należy włączać stopniowo rozpoczynając od mniejszych przepływów diety, zwiększając jej ilość stopniowo i uważnie obserwując jego tolerancję.

Żywieni dojelitowe polega na podawaniu substancji odżywczych, wody, białka, elektrolitów, pierwiastków śladowych do światła przewodu pokarmowego drogą inną niż doustna. Zwykle osiąga się to przez:

  • zgłębnik wprowadzony przez nos do żołądka, dwunastnicy lub jelita (w przypadku krótkotrwałego leczenia).
  • w przypadku konieczności długotrwałego leczenia (na przykład wskutek zwężenia przełyku w przebiegu raka przełyku czy zbliznowacenia po oparzeniu) - chirurgiczne założenie tak zwanej przetoki odżywczej, pod postacią:
    • gastrostomii - cewnik wprowadzany do żołądka
    • mikrojejunostomii - cewnik wprowadzany do jelita cienkiego.

Podstawowym ograniczeniem tego typu leczenia jest konieczność zachowania prawidłowej funkcji przewodu pokarmowego, dlatego podstawowymi przeciwwskazaniami do tego typu leczenia jest niedrożność przewodu pokarmowego i biegunka. Pozostałe przeciwwskazania to wstrząs lub brak zgody na ten typ leczenia przez chorego.

Najczęściej spotykanym powikłaniem żywienia dojelitowego jest biegunka, która może być skutkiem:

  • nadmiernej szybkością podaży
  • wysokiej osmolarności diety
  • niewystarczającego ogrzania diety
  • zakażenia diety
  • rozwoju bakterii w jelitach
  • podawaniem innych leków: antybiotyków, leków hamujących wydzielanie żołądkowe, preparatów zawierających magnez

Żywienie dojelitowe możemy podawać przy pomocy: zgłębnika (sonda dożołądkowa, dojelitowa) i przetoki odżywczej (PEG, gastrostomia).

Drogą dożołądkową można podawać dietę przemysłową, ale też zwykłą miksowaną dietę kuchenną pod postacią bolusów (200-300 ml kilka razy dziennie) lub wlewu ciągłego.

Natomiast do jelita podajemy wyłącznie sterylne odżywki i płyny we wlewie ciągłym (grawitacyjnie lub przy wykorzystaniu pompy enteralnej).

Żywienie należy włączać stopniowo rozpoczynając od mniejszych przepływów diety, zwiększając jej ilość stopniowo i uważnie obserwując jego tolerancję.

Diety przemysłowe:

  1. Mają stały, określony skład, zawierają wszystkie niezbędne składniki odżywcze, nie wymagają w szpitalu żadnej dalszej obróbki i mogą stanowić wyłączny sposób odżywiania.
  2. Dostosowane są do zaburzeń metabolicznych spowodowanych chorobą (np. dieta dla chorych na cukrzycę lub dla pacjentów o upośledzonej odporności).
  3. Dostosowane są do sposobu podawania (sonda żołądkowa, mikroprzetoka jelitowa).

Sposoby podawania diet

Podawanie doustne – możliwe u większości chorych przygotowywanych do operacji oraz u osób niedożywionych z zachowanym trawieniem i wchłanianiem.

Podawanie przez sondę (założoną przez nos do żołądka, dwunastnicy lub początkowego odcinka jelita czczego) – bywa stosowane u chorych nieprzytomnych lub z ograniczonym kontaktem oraz u pacjentów z zaburzeniami połykania. U chorych po operacjach na przewodzie pokarmowym sonda powinna być umieszczona ok. 10 cm obwodowo od miejsca zespolenia.

Podawanie przez przetokę odżywczą (gastrostomię, jejunostomię, mikrojejunostomię) – metoda z wyboru w przypadkach konieczności długotrwałego odżywiania.

Igłowa mikrojejunostomia odżywcza jest zalecana po operacjach górnego odcinka przewodu pokarmowego (wycięcie przełyku, żołądka, głowy trzustki z dwunastnicą).

Zabieg wykonuje się przed zamknięciem jamy brzusznej. Cewnik wprowadzony przez nakłucie powłok, zanim umieszczony zostanie w świetle jelita, przebiega podśluzówkowo.

Żywienie drogą przewodu pokarmowego jest najbardziej fizjologiczną metodą podaży składników pokarmowych przy pomocy diet przemysłowych.

Dieta w zaostrzeniu zaburzeń organicznych układu pokarmowego, powinna być dietą łatwo strawną.

Dietoterapia i modyfikacje diety łatwostrawnej różnią się w zależności od jednostki chorobowej:

  • z ograniczeniem tłuszczu:
  • przewlekłe zapalenie i kamica pęcherzyka żółciowego oraz dróg żółciowych
  • przewlekłe zapalenie wątroby, marskość wątroby
  • przewlekłe zapalenie trzustki, zdrowienie po ostrym zapaleniu trzustki
  • nieswoiste choroby zapalne jelit w fazie zaostrzenia (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego)
  • z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego:
  • choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
  • przewlekły nadkwaśny nieżyt żołądka
  • refluks żołądkowo-przełykowy
  • bogatobiałkowa:
  • wyniszczenie, choroba nowotworowa, rozległe oparzenia, zranienia, choroby przebiegające z gorączką, w rekonwalescencji po przebytych zabiegach
  • niskobiałkowa:
  • niewydolność nerek, wątroby.

„Leczenie żywieniowe nie obejmuje podawania różnego rodzaju diet, w tym diet zmodyfikowanych stosowanych u chorych ani diet zmiksowanych lub płynnych podawanych doustnie lub przez klasyczną gastrostomię. Jest to dietoterapia albo postępowanie dietetyczne prowadzone przez dietetyka, zwykle we współpracy z lekarzem.” (Prof. dr hab. n. med. Bruno Szczygieł Zakład Żywienia Człowieka Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego – Leczenie żywieniowe - Postępy 2013).

Sposób żywienia pacjenta określamy na podstawie stanu klinicznego, zgłaszanych dolegliwości, możliwości żywienia doustnego, bądź drogą przewodu pokarmowego.

mgr inż. Technologii żywności Agnieszka Pęksa

Artykuł w formie PDF